استاندارد ISO-IEC 20563 ویرایش 2001 استاندارد فناوری اطلاعات برای دیسکهای DVD-R است که مشخصات مکانیکی، فیزیکی و نوری دیسکهای ۸۰ میلیمتری (۱٫۲۳ گیگابایت در هر سمت) و ۱۲۰ میلیمتری (۳٫۹۵ گیگابایت در هر سمت) را تعریف میکند؛ علاوهبر این، فرمت داده، نواحی اطلاعاتی، روش ضبط و شرایط تطابق را استاندارد میکند تا تبادلپذیری بین درایوها و سیستمها تضمین شود. این دیسکها «یکبارنوشت» هستند؛ یعنی پس از ثبت داده غیرقابلتغییر بوده و تنها میتوان خواند (امکان افزودن دادهٔ جدید بهصورت append وجود دارد).
استاندارد زیر نظر ISO/IEC JTC 1 تدوین شده و نسخهٔ رسمی در کاتالوگ ISO موجود است.
استاندارد ISO-IEC 20563 چه چیزهایی را دقیقاً استاندارد میکند؟
- ابعاد و ویژگیهای فیزیکی/اپتیکی برای دیسکهای ۸۰ و ۱۲۰ میلیمتری؛ انواع تکرو (1S) و دورو (2S) همراه با ظرفیتهای اسمی (۱٫۲۳/۳٫۹۵ گیگ در هر سمت؛ مجموع ۲٫۲۶/۷٫۹ گیگ برای نوع دورو).
- شرایط تطابق (Conformance) برای دیسک، سیستم تولیدکننده (Writer) و سیستم دریافتکننده (Reader).
- فرمت نواحی و سیگنالها: کدینگ، تصحیح خطا (ECC Block configuration)، ساختار Recording Frames/Physical Sectors، و مشخصات خواندن/نوشتن.
- زونهای مدیریتی ضبط: Power Calibration Area (PCA) و Recording Management Area (RMA) و نحوهٔ سازماندهی دادههای مدیریتی (RMD).
- روشهای اندازهگیری مرجع برای اپتیک/سروو و آزمونهایی مانند جیتِر، بازتاب، بایرفرینج و … (ضمائم A تا N بخش الزامی و P تا T اطلاعاتی).
چرا برای تولید/آرشیو مهم است؟
- تبادلپذیری: با پیروی از ISO/IEC 20563، دیسکهای ضبطشده توسط یک Writer باید روی درایوهای سازندگان مختلف قابلخواندن باشند.
- پایداری و کیفیت: استاندارد محیطهای آزمون/کار/نگهداری را مشخص کرده تا طراحی رسانه و ارزیابی دوام قابلاتکا باشد.
- سازگاری با فرمت فایل/حجم: در کنار استانداردهای ساختار حجم/سیستمفایل، این سند پیشنیاز تبادل کامل داده است.
نکات کلیدی
- Write-Once: پس از ضبط، ویرایش/پاککردن ممکن نیست؛ فقط Append مجاز است.
- کدینگ و تصحیح خطا: استفاده از 8-to-16 Modulation با RLL(2,10) و ساختار ECC Block مطابق متن استاندارد.
- مدیریت ضبط: وجود PCA برای کالیبراسیون توان لیزر و RMA/RMD برای ردگیری نشستهای ضبط و متادیتا.
- سیگنالهای راهنما: بهرهگیری از Land-Pre-Pit (LPP) و groove wobble برای موقعیتدهی/مدیریت ضبط.
- انواع 1S/2S: تکرو و دورو؛ ظرفیتهای اسمی در استاندارد ذکر شده است.
جدول «در یک نگاه»
| محور | توضیح |
|---|---|
| نام کامل | Information technology — 80 mm (1.23 GB/side) and 120 mm (3.95 GB/side) DVD-recordable disk (DVD-R) |
| کد/سال | ISO/IEC 20563:2001 (نسخهٔ اول) |
| اندازهها | ۸۰ و ۱۲۰ میلیمتر؛ 1S (تکرو) و 2S (دورو) |
| ظرفیت اسمی | ۸۰mm: 1.23 GB/side؛ ۱۲۰mm: 3.95 GB/side؛ نوع 2S دو برابر هر مورد |
| فرمت داده | Frames، Physical Sectors، ECC Block، 8→16 RLL(2,10) |
| نواحی مدیریتی | PCA و RMA/RMD برای کالیبراسیون و مدیریت ضبط |
| سیگنالهای راهنما | LPP و groove wobble |
| محیطها | شرایط آزمون/کار/ذخیره/حمل مطابق بند 8 استاندارد |
| مرجع تدوین | ISO/IEC JTC 1 (با مشارکت JISC و ECMA) |
منابع برای جدول: متن استاندارد و صفحهٔ رسمی ISO.
نکات اجرایی برای تیم فنی
- کالیبراسیون توان (OPC) را مطابق PCA اجرا کنید تا خطای نوشتن و جیتِر پایین بماند.
- کنترل محیطی (دما/رطوبت در کار و ذخیرهسازی) را رعایت کنید؛ استاندارد بازهها را مشخص کرده است.
- برای تطابقپذیری بین تجهیزات، به بندهای Conformance و Operational signals رجوع کنید.
پرسشهای پرتکرار (FAQ)
آیا ISO/IEC 20563 فقط دربارهٔ بدنهٔ دیسک است؟
خیر؛ علاوه بر ویژگیهای مکانیکی/اپتیکی، فرمت دادهها، کدینگ، ECC و سیگنالهای عملیاتی را هم استاندارد میکند.
این استاندارد با DVD-RW یا DVD+R فرق دارد؟
بله؛ 20563 ویژهٔ DVD-R (یکبارنوشت) است؛ خانوادههای RW/+R استانداردهای جداگانه دارند.
مطالعه پیشنهادی:
- ایزو 20507: استاندارد واژهنامه سرامیکهای پیشرفته
- ایزو 20508: استاندارد اندازهگیری عبوردهی نور مرئی
- استاندارد ایزو 20509: ارزیابی «مقاومت به اکسیداسیون» سرامیکهای غیراکسیدی
- ایزو 20506: استاندارد مقاومت برشی کامپوزیتهای زمینه سرامیکی
فهرست منابع
- متن رسمی استاندارد ISO/IEC 20563:2001 (پیشنمایش PDF: عنوان، دامنه، ظرفیتها، 1S/2S، PCA/RMA، ECC، 8→16 RLL، LPP، و شرایط محیطی). ITeh Standards
- صفحهٔ کاتالوگ ISO برای ISO/IEC 20563 (شرح و دامنهٔ کلی). ISO