استاندارد ایزو 20507 یا ISO 20507 واژهنامهٔ جامع فناوری «سرامیکهای پیشرفته» است که با نسخههای ۲۰۰3، ۲۰۱4 و ویرایش سوم 2022 منتشر شده است. این سند بیش از ۶۰۰ اصطلاح و اختصار دربارهٔ مواد، فرایندها، خواص و کاربردهای سرامیکهای ریزساخت (Fine Ceramics / Advanced Technical Ceramics) را تعریف میکند و مرجع مشترک پژوهش، تولید و استانداردسازی در سراسر جهان است. برخلاف استانداردهای آزمون، ایزو 20507 الزام محصولی ندارد و بنابراین «گواهینامه» صادر نمیشود؛ کافی است در مدارک فنی یا مقالات علمی بنویسید «اصطلاحات طبق ISO 20507:2022» تا همهٔ ذینفعان به زبان مشترک ارجاع دهند.
سرامیکهای پیشرفته چیست؟
سرامیک های پیشرفته (Advanced/Fine/Technical Ceramics) خانوادهای از مواد غیر فلزی‑غیر آلی هستند که با مهندسی ترکیب شیمیایی، ریزساختار و فرآیند پخت، به خواصی فراتر از سرامیکهای سنتی (آجر، سفال، چینی) میرسند؛ ویژگیهایی همچون سختی و استحکام بسیار بالا، مقاومت عالی در برابر سایش، حرارت و خوردگی، عایق بودن الکتریکی یا برعکس، هدایت گرمایی زیاد، زیستسازگاری و حتی کارکردهای نوری و الکترونیکی.
ISO 20507 واژهی «سرامیکهای ریزساخت/پیشرفته» را برای موادی به کار میبرد که ترکیب و ریزساختارشان به‑دقت کنترل میشود و در کاربردهای عملکردی یا سازهای سطح بالا به کار میروند؛ برابرهای رایج دیگر «Fine Ceramics» و «Advanced Technical Ceramics» هستند.
این خانواده به طور کلی در سه دستهٔ اصلی قرار میگیرد:
| دسته | نمونه مواد | خصوصیات شاخص |
|---|---|---|
| اکسیدی | آلومینا (Al₂O₃)، زیرکونیا (ZrO₂) | سختی، پایداری شیمیایی، زیست سازگاری |
| غیر اکسیدی | کاربید سیلیسیم (SiC)، نیترید سیلیسیم (Si₃N₄) | رسانش گرمایی/برق، مقاومت حرارتی بسیار بالا |
| ترکیبی (کامپوزیتی) | C/SiC، SiC/SiC | چقرمگی نسبی بالاتر، شوک حرارتی عالی |
ساختار و سیر تکامل استاندارد ایزو 20507
| سال انتشار | شماره نسخه | ویژگی شاخص |
|---|---|---|
| 2003 | ISO 20507:2003 | نخستین واژهنامهٔ بینالمللی برای سرامیکهای پیشرفته |
| 2014 | ISO 20507:2014 | گسترش حوزهٔ کاربرد (نانوساختارها، ژل سل و پوششها) |
| 2022 | ISO 20507:2022 | بازنگری فنی کامل؛ افزودن اصطلاحات زیستسرامیک، ذخیرهٔ انرژی و چاپ سهبعدی، همسو با واژهنامههای CEN |
بخشهای اصلی نسخه ۲۰۲۲ ایزو 20507
-
مواد و ریزساختار: اکسیدها، نیتریدها، کاربیدها، گلاس‑سرامیک
-
فرایندها: ژل سل، SPS، چگالش در فشار گرم، پرینت سهبعدی
-
خواص: هدایت گرمایی، پیزوالکتریک، سایش، خزش
-
کاربردها: ایمپلنتهای زیستی، پیل سوختی، اجزای توربین
-
اختصارات: فهرست علایم رایج (ZTA، SiAlON، SPS …) همراه با معادل کامل
اهمیت و کاربرد عملی ایزو 20507
۱. هماهنگسازی زبان فنی
پروژههای بینالمللی تولید پرهٔ توربین SiCf/SiC یا پیل سوختی SOFC با استناد به این واژهنامه، از اختلاف برداشت دربارهٔ واژههایی مثل fully dense یا porous matrix جلوگیری میکنند .
۲. نگاشت به استانداردهای آزمون
بسیاری از روشهای آزمون سری ISO 2050x (استحکام، برش، خزش) صراحتاً میگویند «اصطلاحات طبق ایزو 20507» تا نویسنده گزارش یا مهندس طراحی دربارهٔ مفاهیمی چون toughening mechanism یا interlaminar shear تردید نداشته باشد .
۳. توسعهٔ نرمافزار و بانکهای داده
پایگاههای مواد مانند Granta MI یا Matmatch از سال ۲۰۲3 ستون لغات CMC را با کدهای ایزو 20507 همگام کردهاند و جستوجوی واژهٔ «ZTA» مستقیماً به تعریف رسمی استاندارد پیوند میخورد .
۴. مدارک کیفیت و قراردادها
در اسناد خرید کمپانیهای هوافضا و انرژی، جملهٔ «All technical terms shall conform to ISO 20507» اجباری است؛ این کار از اختلاف تفسیر هنگام ممیزی کیفیت سرامیکهای دمای بالا جلوگیری میکند.
پرسشهای متداول
| سؤال | پاسخ کوتاه |
|---|---|
| آیا ISO گواهی 20507 میدهد؟ | خیر؛ این واژهنامه الزام محتوایی دارد نه الزامات تست یا سیستم مدیریت. |
| چگونه بهروزرسانیها را دنبال کنم؟ | سایت ISO/TC 206 (Fine Ceramics) و پیشنویسهای DIS در صفحهٔ استاندارد. ISO |
| آیا میتوان واژه افزود؟ | بله؛ اعضای کمیتهی ملی در TC 206 میتوانند پیشنهاد واژه با تعریف و منبع علمی بدهند. |
نتیجهگیری ایزو 20507
ایزو 20507 سنگبنا و «دایرةالمعارف» صنعت سرامیکهای پیشرفته است؛ با تبیین دقیق اصطلاحات از ماده تا فرایند و کاربرد، پل مشترک میان پژوهشگر، تولیدکننده و طراح ایجاد میکند. اگر در گزارش مهندسی یا سند قرارداد خود از واژههایی همچون SiCf/SiC monolith, cold isostatic pressing (CIP) یا thermal shock resistance استفاده میکنید، افزودن یادداشت «مطابق ISO 20507:2022» از بروز سوءتفاهمهای پرهزینه جلوگیری میکند—بدون نیازی به گواهی رسمی، اما با پشتوانهٔ معتبرترین مرجع جهانی در حوزهٔ سرامیکهای پیشرفته.
مطالعه پیشنهادی: اخذ گواهینامه ایزو در سال ۱۴۰۴ | راهنمای کامل صدور ISO در ۳ مرحله