ISO 22002 «خانوادهای از استانداردها برای برنامههای پیشنیاز» است که اجرای بهداشت و الزامات پایه ایمنی غذا را برای بخشهای مختلف زنجیره تأمین تعریف میکند. در سال ۲۰۲۵ معماری این خانواده بازطراحی شد: یک سند پایه جدید با عنوان ISO 22002-100:2025 منتشر شد و اغلب اجزای بخشی به استاندارد بینالمللی ارتقا یافتند. از این پس سازمانها باید سند پایه 22002-100 را بههمراه سند بخشی مربوط به فعالیت خود پیادهسازی کنند.
- جایگاه ایزو 22002 در کنار ISO 22000 و FSSC 22000
- معماری جدید 2025: سند پایه 22002-100 و اسناد بخشی
- ISO 22002-100 چه میگوید؟
- الزامات بخشی در نگاه کاربردی
- چه چیزی نسبت به گذشته تغییر کرده است؟
- پیادهسازی مرحلهبهمرحله در سازمان
- نکات بخشی کلیدی و ریسکهای پرتکرار
- مهاجرت از نسخههای قدیمی به معماری ۲۰۲۵
- پرسشهای متداول
- جمعبندی استاندارد ایزو 22002
جایگاه ایزو 22002 در کنار ISO 22000 و FSSC 22000
ISO 22000 چارچوب «سیستم مدیریت ایمنی غذا» را تعیین میکند و الزام میدهد که سازمانها PRPها را برقرار کنند. خانواده ISO 22002 محتوای فنی همین PRPها را به تفکیک بخشها ارائه میکند. در طرح گواهی FSSC 22000 نیز ممیزی بر سه رکن استوار است: 1) ISO 22000، 2) الزامات PRP بخشی بر مبنای ISO 22002، 3) الزامات تکمیلی FSSC.
معماری جدید 2025: سند پایه 22002-100 و اسناد بخشی
ISO 22002-100:2025 الزامات مشترک PRP را در کل زنجیره غذا، خوراک دام و بستهبندی یکپارچه کرده است. این سند برای همه بخشها کاربرد دارد و از تکرار الزامات عمومی در اسناد بخشی جلوگیری میکند. اسناد بخشی باید «همراه با 22002-100» بهکار روند.
اجزای اصلی خانواده ISO 22002 (وضعیت ۲۰۲۵)
- ISO 22002-1:2025 – تولید مواد غذایی؛ استفاده «بههمراه 22002-100».
- ISO 22002-2:2025 – خدمات غذایی/کترینگ؛ بههمراه 22002-100.
- ISO/TS 22002-3:2011 – کشاورزی/پرورش؛ نسخه فنی قدیمی که هنوز برقرار است.
- ISO 22002-4:2025 – تولید بستهبندی مواد غذایی؛ بههمراه 22002-100.
- ISO 22002-5:2025 – حملونقل و انبارش در زنجیره غذا؛ شامل کراسداک و ترانشیپمنت.
- ISO 22002-6:2025 – تولید خوراک و غذای حیوانات؛ با تمرکز بر مخاطرات ایمنی خوراک.
- ISO 22002-7:2025 – خردهفروشی و عمدهفروشی؛ نسخه جدید مبتنی بر PAS 221 و برای محیطهای فروشگاهی. تاریخ انتشار «۲۰۲۵-۰۷» در پیشنمایش ANSI درج شده است.
نکته انتقالی: بسیاری از اسناد «ISO/TS» قدیمی در ۲۰۲۵ به ISO ارتقا یافته و نسخههای TS متناظر «Withdrawn» شدهاند.
ISO 22002-100 چه میگوید؟
22002-100 حداقلهای مشترک PRP را تعیین میکند تا سازمانها در کنار ISO 22000:2018 یک بستر یکنواخت داشته باشند. هدف: همراستاسازی واژگان، حذف دوبارهکاری میان بخشها، و سادهسازی ممیزیها در سازمانهای چندبخشی.
نمونه محورهای مشترک که در 22002-100 پوشش داده میشود و در اسناد بخشی بسط مییابد:
- طراحی و شرایط بهداشتی محل، جریان مواد و جدایش نواحی.
- کنترل آفات، مدیریت زباله، آب و یوتییلیتیها، گازها و بخار فرایندی.
- بهداشت فردی، لباس کار، دسترسی و آموزش کارکنان.
- نظافت و ضدعفونی، برنامههای CIP/OPC.
- مدیریت مواد اولیه، مواد در تماس با غذا، آلرژنها، شناسایی و قابلیت ردیابی.
- نگهداری پیشگیرانه، تجهیزات سنجش و کالیبراسیون.
- حملونقل، انبارش، کنترل دما و شرایط محیطی.
- مستندسازی، پایش، اقدام اصلاحی و بازبینی.
این محورهای عمومی در هر بخش با جزئیات ویژه همان محیط تکمیل میشود. (برای تبیین نقش «پایه مشترک» رجوع شود به معرفی رسمی ISO.)
الزامات بخشی در نگاه کاربردی
- تولید مواد غذایی (22002-1:2025): الزامات PRP ویژه تولید مانند طراحی ناحیهبندی بهداشتی خطوط، کنترل تداخل محصول خام و پخته، مدیریت بازفرآوری و درِهای هوا. این سند صراحتاً باید «بههمراه 22002-100» استفاده شود.
- کترینگ/رستوران (22002-2:2025): تمرکز بر آمادهسازی و سرو مستقیم به مصرفکننده، کنترل زمان–دما، جلوگیری از آلودگی متقاطع در آشپزخانههای خدماتی و بیرونبر.
- بستهبندی غذایی (22002-4:2025): محیطهای تولید فیلمها، جعبهها، ظروف و واسطهها؛ کنترل آلودگی فیزیکی و شیمیایی در تولید بستهبندی تماسغذا.
- حملونقل و انبارش (22002-5:2025): پاکیزگی وسایل حمل، جدایش محمولههای ناسازگار، مدیریت ایمنی در کراسداک و ترانشیپمنت، و کنترل شرایط سردخانه.
- خوراک و غذای حیوانات (22002-6:2025): مخاطراتی که میتواند سلامت حیوان یا انسان را تحتتأثیر قرار دهد؛ کنترل ناخالصیها، افزودنیها و آلایندهها از منظر ایمنی خوراک.
- خردهفروشی/عمدهفروشی (22002-7:2025): ایجاد سازوکارهای PRP برای فروشگاهها، عمدهفروشان و بانکهای غذا؛ این استاندارد جدید بر پایه PAS 221 تدوین و در ژوئیه ۲۰۲۵ منتشر شده است.
- کشاورزی (ISO/TS 22002-3:2011): همچنان مرجع برای مزارع، دام و محصولات ۱۱ ماده خام؛ دامنه آن شامل عملیات مزرعهای و نه فرایندهای صنعتی روی مزرعه است.
چه چیزی نسبت به گذشته تغییر کرده است؟
- یکپارچگی ساختار: 22002-100 الزامات مشترک را متمرکز کرد و اسناد بخشی به آن ارجاع همزمان میدهند. این کار همپوشانیها را حذف و پیادهسازی را سادهتر میکند.
- ارتقای TS به ISO: نسخههای TS مانند 22002-4:2013 و 22002-5:2019 اکنون به استاندارد ISO 2025 ارتقا یافته و نسخههای قدیمی «Withdrawn» اعلام شدهاند.
- پوشش حلقه فروش: 22002-7:2025 شکاف خردهفروشی/عمدهفروشی را پر کرده است.
پیادهسازی مرحلهبهمرحله در سازمان
- تعریف دامنه و زنجیره ارزش: محلها، فرآیندها، محصولات، پیمانکاران لجستیک و نقاط کنترل دما را فهرست کنید. خروجی این گام انتخاب اسناد بخشی مرتبط است.
- برقراری PRPهای پایه طبق 22002-100: روی طراحی بهداشتی، زیرساخت آب و انرژی، کنترل آلایندهها و نظافت سیستماتیک تمرکز کنید. سپس الزامات بخشی را روی آن سوار کنید.
- همراستاسازی با ISO 22000: ماتریس «PRP–خطر–کنترل» را بسازید تا مرزبندی PRP با OPRP/CCP در طرح HACCP روشن باشد. ممیزی FSSC 22000 دقیقاً همین همراستاسازی را میسنجد.
- مدیریت تأمین و برونسپاری: برای حملونقل و انبارش برونسپاریشده، الزامات 22002-5 را در قراردادها و ارزیابی تأمینکننده بگنجانید.
- کنترل آلرژن و آلودگی متقاطع: بسته به بخش، جدایش فضا/ابزار، برچسبگذاری و آموزش کارکنان را پیادهسازی کنید. (چارچوب مشترک در 22002-100؛ جزئیات در اسناد بخشی.)
- پایش و تأییدسازی: برنامههای نظافت، آفات، دما، کالیبراسیون و نمونهبرداری محیطی را با فرکانس مشخص پایش کنید؛ انحرافها را با اقدام اصلاحی ببندید.
- ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت: چکلیستهای ممیزی را به ساختار جدید (22002-100 + بخش) بازطراحی کنید تا گزارشهای ممیزی خارجی FSSC 22000 بهراحتی تکمیل شوند.
نکات بخشی کلیدی و ریسکهای پرتکرار
- تولید: ناحیهبندی بهداشتی ناکافی و جریان معکوس مواد علت رایج عدم انطباق است. طراحی مسیرهای تمیز/کثیف و کدینگ ابزار را شفاف کنید.
- کترینگ: مدیریت زمان–دما در سرو و بیرونبر بحرانی است؛ ثبت دما هنگام نگهداری گرم/سرد باید روتین باشد.
- لجستیک: نظافت تجهیزات حمل و کنترل آلودگی متقاطع در کراسداکها و پایانهها چالشبرانگیز است؛ از ممیزیهای نقطهای در گلوگاهها استفاده کنید.
- بستهبندی: کنترل آلودگی فیزیکی ریزدانه و فیبر، و ارزیابی مهاجرت مواد شیمیایی محور اصلی است.
- خوراک دام: کنترل ناخالصیهای شیمیایی و میکروبی که اثر غیرمستقیم بر سلامت انسان دارند.
- خردهفروشی: کنترل زنجیره سرد و چیدمان برای جلوگیری از تقاطع مواد خام/آماده، و مدیریت نمونهبرداری محیطی در نواحی سرو.
مهاجرت از نسخههای قدیمی به معماری ۲۰۲۵
- گام ۱: شناسایی مراجع فعلی (مثلاً ISO/TS 22002-1:2009 یا 22002-5:2019).
- گام ۲: افزودن 22002-100 به سیستم و تعویض سند بخشی با نسخه ۲۰۲۵ مربوطه.
- گام ۳: بازنویسی رویهها و چکلیستها بر اساس ساختار جدید و آموزش داخلی.
- گام ۴: ارزیابی تأمینکنندگان/پیمانکاران بر مبنای الزامات بهروز هر بخش.
- گام ۵: همگامسازی با ممیزی FSSC 22000 و الزامات تکمیلی نسخه ۶.
پرسشهای متداول
آیا داشتن ISO 22002 بهتنهایی برای گواهی کافی است؟ خیر. ISO 22002 محتوای PRP را میدهد، اما گواهی معمولاً علیه ISO 22000 یا طرحهایی مانند FSSC 22000 انجام میشود که هر دو را میخواهند.
کدام بخش برای کشاورزی است؟ فعلاً ISO/TS 22002-3:2011 مرجع است و هنوز به ISO 2025 ارتقا نیافته است.
چرا 22002-7 مهم است؟ چون اکنون برای فروشگاهها و عمدهفروشان سند اختصاصی داریم و زنجیره تا نقطه فروش پوشش داده میشود.
جمعبندی استاندارد ایزو 22002
استاندارد ایزو 22002 «زبان مشترک PRP» در زنجیره غذاست. در معماری جدید ۲۰۲۵، 22002-100 هسته یکپارچه الزامات پایه است و اسناد بخشی جزئیات متناسب با محیطهای تولید غذا، کترینگ، بستهبندی، لجستیک، خوراک دام و خردهفروشی را میافزایند؛ کشاورزی نیز فعلاً تحت TS 2011 باقی مانده است. برای انطباق مؤثر، سازمانها باید 22002-100 را کنار سند بخشی مربوطه پیادهسازی و آن را با ISO 22000 و الزامات FSSC 22000 همتراز کنند. نتیجه، سیستم مدیریت ایمنی غذا با PRPهای روشن، قابل ممیزی و سازگار در کل زنجیره است.
منابع کلیدی رسمی برای مطالعه و خرید متن کامل: صفحات ISO برای ISO 22002-100:2025، ISO 22002-1/2/4/5/6/7:2025، و صفحه ISO/TS 22002-3:2011؛ همچنین مستندات طرح FSSC 22000 نسخه ۶. ISO