ایزو ۳۴۰۰۰ – استاندارد تاریخ و زمان برای یکپارچهسازی اطلاعات
استاندارد ایزو ۳۴۰۰۰ ویرایش 2023 «واژگان تاریخ و زمان» واژهنامهٔ جامع سازمان بینالمللی استانداردسازی برای یکسان‑سازی اصطلاحات مرتبط با تاریخ و ساعت است. این سند از تعریف «ثانیه» تا مفاهیمی مانند «تقویم گریگوری»، «نیمکرهٔ زمانی» و «چاپ ISO 8601» را پوشش میدهد و به تیمهای نرمافزاری، بانکهای اطلاعاتی، قراردادهای بینالمللی و سامانههای تجارت الکترونیکی کمک میکند از ابهام در ثبت و تبادل دادههای زمانی جلوگیری کنند. برخلاف استانداردهایی مثل ISO 9001 یا ISO 14001، ایزو 34000 معمولاً برنامهٔ صدور گواهی شخص ثالث ندارد؛ سازمانها بهجای «گواهینامه»، تطابق داخلی یا اظهار انطباق (Self‑declaration) ارائه میکنند.
استاندارد ایزو ۳۴۰۰۰ در اکتبر ۲۰۲۳ توسط کمیته فنی ISO/TC 154 («فرآیندها، عناصر داده و اسناد در بازرگانی، صنعت و مدیریت») منتشر شد.
این سند ۲۰ صفحهای مجموعهای از تعاریف را برای «مفاهیم اساسی»، «مقیاسهای زمانی»، «سیستمهای تقویمی» و «نمایش و بیان تاریخ/زمان» ارائه میدهد.
تفاوت استاندارد ایزو ۳۴۰۰۰ با ISO 8601
درحالیکه ISO 8601 قالب نوشتاری تاریخ و ساعت (مثل 2025‑07‑21T12:00Z) را مشخص میکند، ایزو ۳۴۰۰۰ فقط نقش «فرهنگ لغت» دارد و واژههایی مانند local time, UTC offset و غیره را استاندارد میکند تا همهٔ استانداردهای زمانی بر تعریفی مشترک تکیه کنند.
۲. سرفصلهای کلیدی ایزو ۳۴۰۰۰
| بند | مضمون | نمونه اصطلاحات |
|---|---|---|
| 3 | مفاهیم عمومی | instant, duration |
| 4 | مقیاسهای زمان | International Atomic Time (TAI)، UTC |
| 5 | سیستمهای ساعت | 12‑hour clock, 24‑hour clock |
| 6 | سیستمهای تقویم | Gregorian calendar, ISO week date |
| 7 | واحدهای مقیاس | second, minute, leap second |
| 8 | نمایش تاریخ/زمان | ارجاع به ISO 8601 |
| منابع: Iteh Standards |
۳. وضعیت «گواهینامه» ایزو ۳۴۰۰۰
-
چرا گواهینامه رسمی متداول نیست؟ ایزو ۳۴۰۰۰ الزامات مدیریت یا فرآیند را ممیزی نمیکند؛ صرفاً واژگان را تعریف میکند. بنابراین نهادهای گواهیکننده برنامهٔ صدور مدرک اجباری برای آن ندارند.
-
راهکارهای انطباق:
-
تصویب داخلی در سازمان و افزودن آن به رویههای مستندسازی (مثلاً در QMS یا نرمافزار ERP).
-
ممیزی شخص ثالث اختیاری: برخی مشاوران IT یا نهادهای استاندارد ملی ممکن است سرویس «مطالعه شکاف» و تأیید غیررسمی ارائه دهند.
-
اظهار انطباق (Self‑declaration) طبق ISO 17050‑1 برای قراردادهای دولتی یا مناقصات.
-
۴. مزایا و کاربردها
-
کاهش خطاهای زمانی در تراکنشهای توزیعشده (بانکداری لحظهای، IoT).
-
همزبانی در پروژههای بینالمللی: توسعهدهندگان در آسیا و اروپا بر اساس تعاریف واحد مستندسازی میکنند.
-
پایهای برای استانداردهای آتی (سری 34 001 – 34 003 درباره مدیریت امنیت و رهگیری اشیا) که در دست توسعه است.
۵. مراحل پیادهسازی پیشنهادی
-
آموزش تیم فنی و مستندسازی مفاهیم کلیدی (۲–۳ روز کارگاه).
-
بازبینی پایگاهدادهها و API‑ها برای تطابق واژهشناسی (Instant ⇄ Timestamp).
-
بروزرسانی سیاست نامگذاری متغیرها و مستندات طبق واژگان ISO 34000 و قلابهای ISO 8601.
۶. پرسشهای متداول
آیا میتوان روی محصول برچسب «ISO 34000 compliant» زد؟
بله، اگر اصطلاحات تاریخ/زمان در مستندات و واسطهای کاربری دقیقاً منطبق بر تعاریف استاندارد باشد؛ اما از آنجا که ناظر اجباری وجود ندارد، مسئولیت صحت ادعا با سازمان است.
آیا ISO 34000 جایگزین ISO 8601 میشود؟
خیر؛ استاندارد ایزو ۳۴۰۰۰ ویرایش 2023 واژگان را استاندارد میکند، درحالیکه ISO 8601 فرمت نوشتاری را. هردو مکمل یکدیگر هستند.
آیا این استاندارد روی زمان تابستانی (DST) هم بحث میکند؟
در بخش سیستمهای ساعت به زمان محلی و افست UTC اشاره دارد، اما قواعد DST را تعیین نمیکند؛ این وظیفه منابعی مانند IANA TZ Database است.
جمعبندی
استاندارد ایزو ۳۴۰۰۰ ویرایش 2023 زبان مشترکِ زمان است: اگر در قراردادهای بینقارهای، سامانههای مالی یا پروژههای نرمافزاری با تاریخ و ساعت سروکار دارید، بهکارگیری این واژهنامه خطاهای تفسیری را کاهش میدهد و یک گام مهم به سوی همخوانی با استانداردهای بالادستی (ISO 8601، سیستمهای مدیریت کیفیت و امنیت اطلاعات) محسوب میشود—حتی بدون «گواهینامه» رسمی. با سپاس از شما همراهان گرامی که این مقاله را مطالعه کردید؛ سوالات و نظرات خود را با مجموعه مهندسین مشاور هوداک سیستم فرتاک به اشتراک بگذارید.